Υπόγεια στην Ελλάδα: Μπορούν να μετατραπούν σε χώρους διαβίωσης;

Τι θεωρείται υπόγειο;

Σύμφωνα με τον Νέο Κανονισμό Δόμησης (NOK), υπόγειο είναι ένας όροφος — ή μέρος αυτού — που βρίσκεται κυρίως κάτω από το επίπεδο του εδάφους. Το καθοριστικό στοιχείο είναι το ύψος του σε σχέση με το έδαφος έξω από το κτίριο. Ένας χώρος θεωρείται υπόγειο όταν η οροφή του δεν υψώνεται περισσότερο από 1,20 μέτρα πάνω από το τελικό επίπεδο του εδάφους. Η μέτρηση αυτή γίνεται από το επίπεδο του εδάφους έξω από το κτίριο, όχι από το εσωτερικό του δωματίου. Αυτή η διάκριση παίζει σημαντικό ρόλο στον τρόπο ταξινόμησης και χρήσης του χώρου.

Υπόγειο έναντι ημιυπόγειου

Στην καθημερινή ομιλία, μπορεί να ακούσετε τον όρο «ημι-υπόγειο». Αν και δεν ορίζεται αυστηρά ως ξεχωριστή κατηγορία στους κανονισμούς, χρησιμοποιείται συνήθως για να περιγράψει χώρους που είναι εν μέρει υπόγειοι αλλά πιο ανοιχτοί στο φως και τον αέρα. Συνήθως: -


Ένα υπόγειο βρίσκεται κυρίως υπόγεια, με περιορισμένη έκθεση πάνω από το επίπεδο του εδάφους

- Ένα ημιυπόγειο βρίσκεται ψηλότερα, συχνά με παράθυρα ή πόρτες και περισσότερο φυσικό φως


Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του, ένα ημιυπόγειο μπορεί να είναι πιο κοντά σε έναν κύριο χώρο διαβίωσης τόσο ως προς τον σχεδιασμό όσο και ως προς τη λειτουργία.

Πώς μετράται το ύψος

Ένα συνηθισμένο σημείο σύγχυσης είναι ο τρόπος αξιολόγησης του ύψους. Αυτό που καθορίζει αν ένας χώρος είναι υπόγειο δεν είναι το εσωτερικό ύψος, αλλά η θέση της οροφής σε σχέση με το έδαφος έξω. Το εσωτερικό ύψος, ωστόσο, αποκτά σημασία κατά την αξιολόγηση του αν ο χώρος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για σκοπούς διαβίωσης.


Υπάρχουν επίσης ειδικές περιπτώσεις — όπως παραδοσιακοί οικισμοί ή περιοχές εκτός των πολεοδομικών σχεδίων — όπου ενδέχεται να ισχύουν πρόσθετοι πολεοδομικοί κανόνες.

Πότε τα υπόγεια δεν υπολογίζονται στην οικοδομήσιμη επιφάνεια

Στα κτίρια κατοικιών, τα υπόγεια συχνά αντιμετωπίζονται διαφορετικά από τους κύριους ορόφους. Γενικά, δεν υπολογίζονται στον συντελεστή δόμησης (το συνολικό επιτρεπόμενο εμβαδόν δόμησης), υπό την προϋπόθεση ότι


:- Αντιστοιχούν στο εμβαδόν του κτιρίου που βρίσκεται από πάνω
.- Χρησιμοποιούνται για βοηθητικούς σκοπούς (όπως αποθήκευση, στάθμευση ή μηχανοστάσια).
- Και η οροφή τους παραμένει εντός του ορίου των 1,20 μέτρων πάνω από το επίπεδο του εδάφους.


Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα υπόγεια χρησιμοποιούνται συνήθως για υποστηρικτικές λειτουργίες και όχι ως χώροι διαβίωσης.

Όταν ένα υπόγειο γίνεται χώρος διαβίωσης

Ένα υπόγειο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως κύριος χώρος διαβίωσης — όπως κατοικία, γραφείο ή κατάστημα — εάν πληροί ορισμένες προϋποθέσεις. Αυτές περιλαμβάνουν:


- Επαρκές ύψος οροφής (συνήθως τουλάχιστον 2,50 μέτρα για κύρια χρήση).
- Επαρκές φυσικό φως και αερισμό.
- Συμμόρφωση με τα πρότυπα υγείας και ασφάλειας.
- Και, κυρίως, έγκριση της οικοδομικής άδειας.


Εάν πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις, ο χώρος μπορεί να χαρακτηριστεί ως χώρος κύριας χρήσης, πράγμα που σημαίνει ότι εξυπηρετεί την κύρια λειτουργία του κτιρίου.

Ειδική περίπτωση: Κεκλιμένα οικόπεδα

Το ελληνικό τοπίο περιλαμβάνει συχνά επικλινές εδάφη, τα οποία μπορούν να δημιουργήσουν ενδιαφέρουσες αρχιτεκτονικές διαρρυθμίσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ένα υπόγειο μπορεί να είναι πλήρως εκτεθειμένο από τη μία πλευρά. Εάν η εκτεθειμένη αυτή πλευρά φτάνει στο τυπικό ύψος του ισογείου και περιλαμβάνει τυπικά ανοίγματα, ο χώρος μπορεί να αντιμετωπιστεί περισσότερο ως ισόγειος όροφος. Αυτό επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ταξινομείται και τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται από πολεοδομική άποψη.

Τι ισχύει για τα παλαιότερα ακίνητα;

Οι οικοδομικοί κανονισμοί έχουν εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου. Πριν από το 2012, σύμφωνα με τους προηγούμενους κανονισμούς, τα υπόγεια επιτρεπόταν να εκτείνονται έως και 1,50 μέτρα πάνω από το επίπεδο του εδάφους. Ως αποτέλεσμα, τα παλαιότερα ακίνητα ενδέχεται να έχουν υπόγεια που διαφέρουν από τα σημερινά πρότυπα, ενώ εξακολουθούν να συμμορφώνονται πλήρως με τους κανονισμούς που ίσχυαν όταν κατασκευάστηκαν.

Επέκταση ή τροποποίηση υπογείου

Μερικές φορές είναι δυνατή η επέκταση ενός υπογείου, για παράδειγμα, στο ακάλυπτο τμήμα ενός οικοπέδου. Αυτό εξαρτάται από πολεοδομικούς όρους, όπως


:- Αποστάσεις από τα όρια του
ακινήτου.- Κάλυψη
οικοπέδου και όρια δόμησης
.- Διατήρηση των φυσικών επιπέδων του εδάφους.- Τοπικοί ή ειδικοί οικοδομικοί κανονισμοί.


Κάθε περίπτωση αξιολογείται ξεχωριστά, ειδικά σε περιοχές με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική ή πολεοδομική σημασία.

Νομιμοποίηση αλλαγών χρήσης

Σε περιπτώσεις όπου ένα υπόγειο έχει ήδη μετατραπεί σε χώρο διαβίωσης, ενδέχεται να υπάρχουν επιλογές για την επίσημη δήλωση και νομιμοποίηση αυτής της αλλαγής —ιδιαίτερα εάν πραγματοποιήθηκε πριν από τον Ιούλιο του 2011. Η διαδικασία περιλαμβάνει την τεκμηρίωση της αλλαγής και τον υπολογισμό ενός τέλους με βάση παράγοντες όπως:


- Την αξία του ακινήτου

- Μέγεθος του χώρου

- Έκταση της αλλαγής

- Χρονικό διάστημα κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε


Τα δικαιολογητικά έγγραφα —όπως φορολογικά αρχεία, συμβόλαια ή στοιχεία κοινής ωφέλειας— χρησιμοποιούνται συχνά για να διαπιστωθεί πότε συνέβη η αλλαγή.

Θέμα ορισμού και σχεδιασμού

Τα υπόγεια στην Ελλάδα προσφέρουν ευελιξία και δυνατότητες. Είτε χρησιμοποιούνται ως πρακτικοί βοηθητικοί χώροι είτε ως προσεκτικά σχεδιασμένοι χώροι διαβίωσης, ο ρόλος τους εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο ορίζονται, κατασκευάζονται και εγκρίνονται. Η κατανόηση της διάκρισης μεταξύ βοηθητικής και κύριας χρήσης, καθώς και του τρόπου μέτρησης και ταξινόμησης των υπογείων, βοηθά να αποσαφηνιστεί τι είναι δυνατό εντός του υπάρχοντος πλαισίου.


Με τις σωστές πληροφορίες —και την καθοδήγηση ενός εξειδικευμένου μηχανικού— αυτοί οι χώροι μπορούν να αντιμετωπιστούν με σιγουριά και σαφήνεια, είτε αγοράζετε, ανακαινίζετε είτε απλώς διερευνάτε τις επιλογές σας.