Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα εποχή όσον αφορά τη ρύθμιση των ζητημάτων ακίνητης περιουσίας και κληρονομιάς. Για πρώτη φορά μετά από περισσότερα από 80 χρόνια, η κυβέρνηση προετοιμάζει μια ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση του Κληρονομικού Δικαίου, με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών, τη διασφάλιση της δικαιοσύνης και τον εκσυγχρονισμό της διαχείρισης των κληρονομιών.
Η διαδικασία της μεταρρύθμισης
Η μεταρρύθμιση, η οποία εκπονήθηκε από μια νομική επιτροπή υψηλού επιπέδου υπό την ηγεσία του καθηγητή Νομικής Απόστολου Γεωργιάδη, θα επικαιροποιήσει σχεδόν κάθε άρθρο του νόμου. Έχει ήδη δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης στις 22 Μαΐου 2026, ως Νόμος 5303/2026, και θα τεθεί σε ισχύ στις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Το νέο αυτό πλαίσιο έχει σχεδιαστεί για να προστατεύει τόσο τις επιθυμίες του αποβιώσαντος όσο και τα δικαιώματα των κληρονόμων, εισάγοντας παράλληλα ψηφιακά εργαλεία για την απλοποίηση της διαδικασίας και τη μείωση της γραφειοκρατίας. Στο πλαίσιο αυτής της μεταρρύθμισης, έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία μια νέα πλατφόρμα. Η νέα πλατφόρμα diathikes.gr θα επιταχύνει δραματικά τον χρόνο που απαιτείται για τη δημοσίευση μιας διαθήκης, μειώνοντάς τον σε μόλις 3–7 ημέρες, ενώ μέχρι τώρα η διαδικασία αυτή μπορούσε να διαρκέσει ακόμη και πάνω από ένα έτος. Αυτή η ψηφιακή πλατφόρμα για τη δημοσίευση διαθηκών λειτουργεί από την 1η Νοεμβρίου 2025. Για τους ιδιοκτήτες ακινήτων, αυτό σημαίνει ταχύτερη πρόσβαση σε νομική σαφήνεια, μειωμένη εμπλοκή των δικαστηρίων και λιγότερες διοικητικές καθυστερήσεις κατά τη μεταβίβαση τίτλων ακινήτων.
Βασικές αλλαγές που πρέπει να γνωρίζουν οι ιδιοκτήτες ακινήτων
Συμβάσεις κληρονομικής διαδοχής: Ένα εντελώς νέο εργαλείο
Για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο, τα φυσικά πρόσωπα θα μπορούν να συντάσσουν συμβάσεις κληρονομικής διαδοχής, δηλαδή νομικές συμφωνίες που συνάπτονται εν ζωή και καθορίζουν με σαφήνεια τον τρόπο κατανομής της περιουσίας μεταξύ των κληρονόμων.
Οι συμβάσεις αυτές θα είναι δεσμευτικές και θα επικυρώνονται από συμβολαιογράφο, διασφαλίζοντας ότι όλα τα μέρη συμφωνούν εκ των προτέρων.
Μπορούν μάλιστα να διέπονται από ξένο δίκαιο, γεγονός που τις καθιστά ιδιαίτερα σημαντικές για διεθνείς ιδιοκτήτες ακινήτων με περιουσιακά στοιχεία στην Ελλάδα.
Πολλά άτομα μπορούν να υπογράψουν μια ενιαία σύμβαση κληρονομικής διαδοχής, σε αντίθεση με τις διαθήκες, οι οποίες είναι αυστηρά προσωπικές.
Αυτός ο μηχανισμός θα συμβάλει στη μείωση μελλοντικών διαφορών και θα επιτρέψει στις οικογένειες που διαθέτουν ακίνητη περιουσία να αποφύγουν μακροχρόνιες και δαπανηρές δικαστικές διαμάχες.
Καμία προσωπική ευθύνη για κληρονομικά χρέη
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τα χρέη της κληρονομιάς. Σύμφωνα με το ισχύον σύστημα, οι κληρονόμοι ενδέχεται να καταστούν προσωπικά υπεύθυνοι για τα χρέη του αποβιώσαντος, γεγονός που μερικές φορές τους αναγκάζει να απορρίψουν εντελώς την κληρονομιά. Ο νέος νόμος αλλάζει πλήρως αυτή την κατάσταση. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον νέο νόμο, οι κληρονόμοι δεν θα φέρουν πλέον προσωπική ευθύνη για τα χρέη μιας κληρονομιάς, εκτός εάν επιλέξουν ρητά να το κάνουν. Αυτό σημαίνει ότι οι τράπεζες και οι πιστωτές θα μπορούν να απαιτούν χρήματα μόνο από την ίδια την κληρονομιά, και όχι από τα προσωπικά περιουσιακά στοιχεία του κληρονόμου. Για τους κληρονόμους ακινήτων, αυτό δημιουργεί ένα πολύ ασφαλέστερο οικονομικό περιβάλλον· η κληρονομιά ακινήτων δεν θα συνοδεύεται πλέον από τον φόβο απροσδόκητων υποχρεώσεων.
Ένα σημείο που πρέπει να σημειωθεί: οι κληρονόμοι που δεν επιθυμούν να αποδεχθούν μια κληρονομιά έχουν τέσσερις μήνες από τη στιγμή που μαθαίνουν ότι τους έχει μεταβιβαστεί, για να την αποκηρύξουν. Για όσους ζουν στο εξωτερικό, η προθεσμία αυτή είναι ένα έτος. Εάν υπάρχει διαθήκη ή σύμβαση κληρονομιάς, η προθεσμία αρχίζει από την ημερομηνία δημοσίευσης.
Αναγνώριση των μακροχρόνιων συντρόφων
Σε μια άλλη σημαντική αλλαγή, ο νέος νόμος αναγνωρίζει τους άγαμους συντρόφους ως πιθανούς κληρονόμους υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, εάν δύο άτομα έχουν συγκατοικήσει για τουλάχιστον τρία χρόνια ή έχουν κοινά παιδιά, ο επιζών σύντροφος μπορεί να κληρονομήσει την περιουσία του αποβιώσαντος (εφόσον δεν υπάρχουν πλησιέστεροι συγγενείς). Επιπλέον, οι σύντροφοι αποκτούν το δικαίωμα να παραμείνουν στην κύρια κατοικία για ένα έτος μετά τον θάνατο του ιδιοκτήτη, χωρίς να καταβάλλουν ενοίκιο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα δικαστήρια μπορούν ακόμη και να μεταβιβάσουν την κυριότητα του ακινήτου στον επιζώντα σύντροφο. Η αλλαγή αυτή φέρνει το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο πιο κοντά στα ευρωπαϊκά πρότυπα, παρέχοντας νομική προστασία στις σύγχρονες οικογενειακές δομές.
Οι χειρόγραφες διαθήκες παραμένουν — αλλά με διασφαλίσεις
Οι παραδοσιακές χειρόγραφες διαθήκες (γνωστές και ως ιδιογραφικές διαθήκες) θα συνεχίσουν να γίνονται δεκτές. Ωστόσο, για την καταπολέμηση της απάτης και της πλαστογραφίας, ο νόμος εισάγει αυστηρότερους ελέγχους, συμπεριλαμβανομένης της υποχρεωτικής ανάλυσης γραφικού χαρακτήρα όταν το πρόσωπο που προσκομίζει τη διαθήκη δεν είναι στενό μέλος της οικογένειας. Οι νέοι κανόνες εισάγουν επίσης προστασία για όσους λαμβάνουν φροντίδα. Μια χειρόγραφη διαθήκη που συντάσσεται από κάποιον ενώ βρίσκεται σε νοσοκομείο ή σε μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων, είτε κατά τη διάρκεια της φροντίδας του είτε εντός τριών μηνών μετά το θάνατό του, θα είναι άκυρη εάν ορίζει ως κληρονόμους άτομα που συνδέονται με τον πάροχο φροντίδας του. Κάνεται εξαίρεση εάν ο κληρονόμος είναι συγγενής ο οποίος θα κληρονομούσε σύμφωνα με τους νόμους της εξ αδιαθέτου διαδοχής.
Αποζημίωση για μη αμειβόμενη φροντίδα
Με τον νέο νόμο, τα άτομα που παρείχαν φροντίδα χωρίς αμοιβή για τουλάχιστον έξι μήνες κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών της ζωής του αποθανόντος μπορούν πλέον να λάβουν αποζημίωση, σε χρηματική μορφή ή ως περιουσιακό στοιχείο, ανάλογη με τη φροντίδα που προσέφεραν.
Η νόμιμη μοίρα μπορεί πλέον να καταβληθεί σε μετρητά
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, η νόμιμη μοίρα, γνωστή και ως υποχρεωτική κληρονομική μερίδα, είναι το τμήμα της κληρονομιάς που προστατεύεται από το νόμο για τα στενά μέλη της οικογένειας, όπως τα παιδιά και ο επιζών σύζυγος, ακόμη και αν ο αποβιώσας έχει αφήσει διαθήκη. Η νόμιμη μοίρα αντιστοιχεί γενικά στο ήμισυ του μεριδίου που θα λάμβανε ο κληρονόμος σε περίπτωση διαδοχής εξ αδιαθέτου.
Το νέο πλαίσιο διατηρεί αυτό το ποσοστό, αλλά εισάγει μια σημαντική αλλαγή: η νόμιμη μοίρα μπορεί πλέον να καταβληθεί σε μετρητά και όχι ως μερίδιο της κληρονομιάς. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους ιδιοκτήτες ακινήτων, καθώς το προηγούμενο σύστημα μπορούσε να οδηγήσει σε κατάσταση όπου αρκετοί κληρονόμοι γίνονταν συνιδιοκτήτες ενός ακινήτου, καθιστώντας τη διαχείριση, τη χρήση και την πώλησή του πολύ πιο περίπλοκη. Η αλλαγή αυτή μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της ακεραιότητας των ακινήτων, προστατεύοντας παράλληλα τα κληρονομικά δικαιώματα των παιδιών και του/της συζύγου του αποβιώσαντος.
Η θέση του επιζώντος συζύγου
Ο επιζών σύζυγος αποκτά επίσης μια πιο σαφώς καθορισμένη θέση στο πλαίσιο αυτού του νέου καθεστώτος μέσω της διαδοχής εξ αδιαθέτου. Πιο συγκεκριμένα, δικαιούται το 1/3 της περιουσίας όταν κληρονομεί μαζί με ένα τέκνο και το 1/4 όταν κληρονομεί μαζί με δύο ή περισσότερα τέκνα. Όταν κληρονομεί μαζί με συγγενείς δεύτερης τάξης (τους γονείς και τα αδέλφια του αποβιώσαντος), το μερίδιο του/της συζύγου παραμένει στο 1/2, ενώ, ελλείψει άλλων συγγενών, ο/η σύζυγος κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία. Έχουν επίσης δικαίωμα σε οικιακά αντικείμενα, όπως έπιπλα ή προσωπικά αντικείμενα, τα οποία χρησιμοποιούσαν είτε μόνοι τους είτε από κοινού με τον αποβιώσαντα.
Μια δεύτερη ευκαιρία για παραλειφθείσες προθεσμίες
Η νέα μεταρρύθμιση εισάγει επίσης ένα μέτρο δεύτερης ευκαιρίας για όσους παρέλειψαν τις προθεσμίες, προκειμένου να προστατευθούν από τα κληρονομημένα χρέη. Με το πλεονέκτημα της απογραφής, ένας κληρονόμος ευθύνεται για τα χρέη του αποβιώσαντος μόνο μέχρι το ύψος της αξίας αυτού που κληρονομεί. Όποιος κληρονόμησε από πρόσωπο που απεβίωσε έως και τις 22 Μαΐου 2026, αλλά δεν ολοκλήρωσε τη διαδικασία απογραφής εντός της ισχύουσας προθεσμίας, θα έχει προθεσμία έως τις 22 Νοεμβρίου 2026 για να ζητήσει από το δικαστήριο να διορίσει διαχειριστή και εμπειρογνώμονες για τη διεξαγωγή της διαδικασίας.
Το μέτρο αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για τους κληρονόμους που δεν γνώριζαν τις σχετικές προθεσμίες ή που έλαβαν κληρονομιά με σημαντικά χρέη.
Μια ριζική αναμόρφωση που σηματοδοτεί ένα πιο ευέλικτο και ισορροπημένο σύστημα
Ο νέος νόμος περί κληρονομικής διαδοχής θα απλοποιήσει τις νομικές διαδικασίες, θα προστατεύσει την πραγματική βούληση των ιδιοκτητών ακινήτων και θα ελαχιστοποιήσει τους κινδύνους για τους κληρονόμους. Με ψηφιακά εργαλεία, προστασία από χρέη και σαφέστερα κληρονομικά δικαιώματα, η Ελλάδα εναρμονίζει τη νομοθεσία της περί ακινήτων με τα σύγχρονα ευρωπαϊκά πρότυπα. Καθώς ο νέος νόμος θα τεθεί σε ισχύ τον Σεπτέμβριο του 2026, τόσο οι ιδιοκτήτες όσο και οι αγοραστές ακινήτων καλούνται να συμβουλευτούν νομικούς εμπειρογνώμονες και να προετοιμαστούν για ένα πιο διαφανές, αποτελεσματικό και δίκαιο σύστημα που θα διέπει την κληρονομιά και την ιδιοκτησία ακινήτων στην Ελλάδα.
Μέσω αυτής της φόρμας, μπορείτε να κλείσετε ραντεβού για συμβουλευτική συνάντηση μαζί μας: https://elxis.com/greek-inheritance-legal-services/.
Αποποίηση ευθύνης: Το παρόν περιεχόμενο παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και ΔΕΝ αποτελεί νομική ή φορολογική συμβουλή. Για οποιοδήποτε ζήτημα σχετικό με συγκεκριμένες υποθέσεις, συνιστάται ιδιαίτερα να συμβουλευτείτε δικηγόρο, λογιστή ή συμβολαιογράφο, ανάλογα με τις ανάγκες σας.
