20.10.2026
De beroemdste huizen in Griekenland
Er zijn in Griekenland enkele huizen die bekendheid hebben verworven dankzij de mensen die er hebben gewoond, zoals schrijvers en musici, of zelfs… een koning!
Geschiedenis en cultuur
Waarom ziet Athene eruit zoals het eruitziet? Welke aspecten van de architectuur zijn afkomstig uit het oude Griekenland? Welke gebouwen zijn het resultaat van trends uit de afgelopen 100 jaar? Wat zijn de meest recente veranderingen in de architectuur van Athene?
Invloeden uit het oude Griekenland
Meubilair en decoratie
Veel woningen in Athene volgen tegenwoordig dezelfde decoratietrends als in het Oude Griekenland. Huizen in het Oud-Griekenland waren spaarzaam ingericht. Riet of strooien matten werden vaak gebruikt om de vloeren te bedekken, en in de kamers stonden doorgaans eenvoudige houten krukken, tafels en bedden die waren gemaakt van gras of dierlijke producten zoals wol of veren. Hoewel niet al deze materialen nog steeds gangbaar zijn, blijven hout- en rietproducten een populaire keuze in Athene.
In het oude Griekenland hadden rijkere families wellicht mozaïeken of schilderijen om hun huizen te verfraaien, maar over het algemeen gaven de Grieken er de voorkeur aan hun rijkdom te tonen door middel van sieraden, verfijnde kleding en weelderige bijeenkomsten, in plaats van via het interieurontwerp. Oudgriekse woningen waren praktisch, bescheiden en vaak gedeelde ruimtes waar gezinnen woonden, werkten en hun dagelijkse bezigheden verrichtten. Hun ware schoonheid lag niet in grandeur, maar in hun aanpassingsvermogen en functionaliteit.
Het huis als werkruimte
Zou het kunnen dat het „thuiskantoor” al door de oude Grieken werd uitgevonden voordat computers bestonden? Woningen in het oude Griekenland waren niet alleen plekken om te wonen, maar ook ruimtes om te werken. Veel gezinnen hadden ruimtes gereserveerd voor hun ambacht, of dat nu weven, kaasmaken of het repareren van sandalen was. Deze activiteiten vonden vaak plaats op de binnenplaats, op het platte dak of zelfs in het huis zelf.
Rijkere gezinnen beschikten wellicht over aangrenzende werkplaatsen of winkels, maar voor de meeste mensen liepen werk en privéleven in dezelfde ruimte in elkaar over. Hoewel het oude Griekenland bekendstaat om zijn weelderige tempels en indrukwekkende openbare ruimtes, waren de alledaagse woningen veel functioneler. Deze huizen werden gebouwd om aan de behoeften van hun bewoners te voldoen, vaak met weinig luxe of versiering. Ondanks de bescheiden materialen en eenvoudige indelingen vormden deze woningen het middelpunt van het Griekse gezinsleven en weerspiegelden zij een cultuur die binnen de privésfeer meer waarde hechtte aan praktisch nut en vindingrijkheid dan aan weelde.
Dakversieringen
De akrokeramo (of acroterium in het Engels) is een kenmerkende, decoratieve tegel die aan de randen of hoeken van daken wordt geplaatst, met name op frontons. Deze heeft zowel een decoratieve als een functionele functie. Traditioneel worden akrokerama vervaardigd uit klei of marmer, en hun voorzijde (het zichtbare oppervlak) is versierd met reliëfmotieven, vaak abstract, zoals anthemia (gestileerde bloemmotieven). Deze decoratieve tegels vormden een integraal onderdeel van oude Griekse tempels, waaronder iconische bouwwerken zoals het Parthenon. Akrokerama sierden gebouwen gedurende de gehele klassieke periode en beleefden een heropleving tijdens de neoklassieke architectuurstroming in het 19e-eeuwse Europa. Dit architectonische kenmerk werd een handelsmerk van de Griekse neoklassieke stijl, die door alle sociale klassen werd omarmd, van bescheiden woningen tot grootse stedelijke herenhuizen.
Hoe werden akrokerama in de oudheid versierd?
De decoratieve motieven op akrokerama weerspiegelden vaak natuurlijke of mythische thema’s. Veelvoorkomende ontwerpen waren onder meer: Bloemmotieven: palmetten, lotusbloemen, acanthusbladeren en ranken. Beschermende afbeeldingen: figuren zoals de Gorgon Medusa, waarvan men geloofde dat ze het kwaad afweerden. Kleurvariaties: de ontwerpen werden afwisselend in zwart en rood geschilderd, wat hun artistieke expressie extra levendigheid gaf. Terracotta kruisbloemen, mogelijk gerelateerd aan de tempel van Aphaia.
Bron: Akrokerama-blog (http://akrokerama.blogspot.com/2013/01/blog-post_13.html).
Wanneer beleefde akrokerama een renaissance?
Het gebruik van akrokerama nam af na de ineenstorting van de antieke wereld. De renaissance en het neoclassicisme zorgden echter voor een hernieuwde belangstelling voor deze architectonische elementen. In Griekenland viel deze heropleving samen met de bevrijding van het land in de 19e eeuw, waardoor Europese architecten naar Griekenland kwamen die het akrokerama opnieuw in Griekse gebouwen introduceerden. Akrokerama sierde koninklijke paleizen, kerken, openbare gebouwen en particuliere woningen, en vormde zo een verbinding tussen het moderne tijdperk en het klassieke erfgoed van Griekenland. Vooraanstaande Griekse keramisten, zoals D. Saris en A. Nastos, werkten samen met architecten zoals Ernst Ziller om een grote verscheidenheid aan ontwerpen te vervaardigen. Hoewel deze moderne akrokerama zich niet strikt aan de antieke verhoudingen hielden, straalden zij een unieke charme en gevoeligheid uit.
Wat gebeurde er met de akrokerama in latere periodes?
Tijdens het Romeinse Rijk werd de dakpanproductie meer gestandaardiseerd en economischer, wat leidde tot kleinere en eenvoudigere dakelementen. In Noord-Europa pasten daksystemen zich aan het koudere klimaat aan, met steilere hellingen en de introductie van nieuwe soorten dakpannen, zoals de „Bieberschwanzziegel“ (beverstaartpannen). De gedetailleerde ontwerpen van akrokerama bleven in sommige delen van Europa bestaan, maar verdwenen geleidelijk en werden vervangen door meer utilitaire benaderingen.
De neoklassieke beweging uit de 19e eeuw, aangewakkerd door archeologische ontdekkingen, deed de waardering voor deze oude elementen echter weer opleven. De Industriële Revolutie bracht gemechaniseerde productiemethoden met zich mee, die een revolutie teweegbrachten in de dakpanproductie. Tegen het midden van de 19e eeuw maakten innovaties zoals hogedrukgieten en nauwkeurige vergrendelingssystemen lichtere, sterkere dakpannen mogelijk. In dit tijdperk werden ook iconische ontwerpen geïntroduceerd, zoals de „de Marseille“-dakpannen, die in Griekenland nog steeds populair zijn als „Franse dakpannen“.
Invloeden uit het begin van de twintigste eeuw
De behoefte aan woningen
Athene kampte in het begin van de twintigste eeuw met een dringende behoefte aan woningen. De eerste bevolkingsgroei deed zich voor in 1922 als gevolg van de Grieks-Turkse bevolkingsuitwisseling. 1,5 miljoen vluchtelingen verlieten Turkije en werden naar Griekenland gestuurd. De bevolking van Athene groeide in slechts enkele maanden tijd van 200.000 naar 500.000. Tijdens de Tweede Wereldoorlog trokken ook Grieken vanuit het platteland naar de stad, waar de oorlog tot armoede leidde. Later, in de jaren vijftig, trokken 500.000 binnenlandse migranten naar Athene, waardoor de bevolking opnieuw verdubbelde. Als gevolg van deze twee migratiegolven was er in de hoofdstad een schrijnend tekort aan woningen.
De oplossing: Antiparochi
Antiparochi werd bedacht als een manier om huisvesting te vinden voor de nieuwe inwoners van Athene. Antiparochi betekent vrij vertaald „wederzijdse uitwisseling“. Het werkt als volgt: de grondeigenaar stelt een bouwperceel ter beschikking aan een aannemer, die er een flatgebouw op bouwt. In ruil daarvoor ontvangt de grondeigenaar een aantal appartementen in het voltooide gebouw. Op deze manier konden projectontwikkelaars projecten realiseren zonder zwaar te hoeven investeren in de aankoop van percelen. Tegenwoordig worden deze gebouwen „polykatoikia“ genoemd. Als u ooit in Athene bent geweest, bent u aan dit beeld gewend: hoge, uniforme betonnen flatgebouwen met identieke balkons, die zich uitstrekken zover het oog reikt.
Volgens Panos Dragonas, hoogleraar architectuur aan de Universiteit van Patras, bestond er geen specifieke wet die bepaalde dat deze transactie mocht plaatsvinden. Het Griekse volk bedacht dit zelf. De regering zag de vele voordelen en greep niet in. Er werden slechts enkele beperkingen opgelegd, zoals een maximum voor de hoogte van de appartementen en een verbod op bouwen op archeologische vindplaatsen. Het was de bedoeling van de Griekse regering om de bouw te stimuleren en zo de Griekse economie te versterken. Ook het belastingstelsel van destijds begunstigde nieuwbouw, omdat bij eigendomsoverdrachten (in tegenstelling tot nieuwbouw) een hoge belasting gold. Voor aannemers waren lage bouwkosten ideaal, omdat dit betekende dat zij geen grote lening nodig hadden om met de bouw te beginnen.
De voordelen van antiparochi
Dankzij het antiparochi-systeem konden duizenden Grieken werk vinden in de bouw en geld naar hun families op het platteland sturen. Tussen 1950 en 1977, toen het polikatoikia-systeem populair was, groeide de economie jaarlijks met 7,7%, waarmee Griekenland op de tweede plaats stond, na Japan. Dit is voornamelijk te danken aan de bouwsector. Sommigen beweren zelfs dat het antiparochi-systeem een einde maakte aan de burgeroorlog in Griekenland, die van 1946 tot 1949 woedde. Panos Dragonas, hoogleraar architectuur aan de Universiteit van Patras, stelt dat „antiparochi de gepolariseerde samenleving van de jaren veertig heeft omgevormd tot een brede middenklasse.” Er was dus geen reden voor conflict tussen rijk en arm. In plaats van rijke wijken en wijken voor de lagere klasse woonde iedereen samen in dezelfde gebouwen — de polikatoikies.
De nadelen van antiparochi
Dankzij dit snelle bouwsysteem kon de stad snel groeien, maar elke wijk zag er uiteindelijk hetzelfde uit. Liefhebbers van architectuur vonden het triest om te zien dat de neoklassieke herenhuizen werden vervangen door een muur van beton.
Overal balkons
In tegenstelling tot de meeste andere Europese steden wordt in Athene de balkonruimte optimaal benut. Sommige Grieken gebruiken ze voor spullen die binnen niet passen, terwijl anderen de ruimte inrichten met meubilair. De visueel meest aantrekkelijke balkons staan doorgaans vol met bloemen, potplanten en klimende clematis. Deze planten trekken soms kolibries, bijen en andere wilde vogels aan. Grieken die enige tijd in het buitenland doorbrengen, missen hun Griekse balkons en merken op dat het in andere steden, zoals Parijs, „zeldzaam is om een balkon te hebben – een bijna onbereikbare luxe“. Wanneer men door de grootste steden van Griekenland loopt en omhoog kijkt naar de flatgebouwen, is het moeilijk om een gebouw zonder balkon te vinden, zelfs in minder aantrekkelijke wijken. Waarom is dit het geval in Griekenland, en niet in andere Europese steden?
Architectonisch erfgoed
Panos Dragonas, hoogleraar architectuur en stedenbouw aan de Universiteit van Patras, geeft een architectonische verklaring. Dragonas zegt: „In de appartementsgebouwen uit het interbellum zien we de overgang van erkerramen naar kleine open balkons.” Met andere woorden: ruimtes die vroeger ramen waren, werden na de oorlog balkons. Sommige architecten gaan in hun redenering zelfs nog verder terug in de tijd. George Papadakis van architectenbureau Cadu stelt dat de architectuur in de oud-Griekse wereld altijd al overdekte buitenruimtes creëerde, zoals de antieke stoas en de hayiati.
In het hedendaagse Athene speelt het balkon uiteraard nog steeds een centrale rol in het leven van de inwoners. „De identiteit van de moderne Griekse stad wordt gevormd door de esthetiek van het balkon en al zijn accessoires”, aldus Papadakis. Het weer in Griekenland speelt duidelijk een rol bij de balkons die wij zien. In vergelijking met koudere klimaten in de rest van Europa en in de Verenigde Staten maken Grieken gedurende meer dagen per jaar gebruik van hun balkons. In andere steden ligt de nadruk bij het bouwen wellicht op het diep graven voor funderingen (minstens 6 voet diep om „onder de vorst“ te komen). De focus ligt dus op het bouwen in de diepte, niet op het bouwen „naar buiten toe“. Om deze reden is het gebruikelijk om kelders of souterrains te zien in Noord-Europese gebouwen.
Invloed van de Griekse eilanden
Eilanden zijn niet de enige plaatsen met witte gebouwen in Griekenland. Anafiotika is geen eiland, maar een wijk in Athene, net onder de Akropolis. De wijk wordt gekenmerkt door witgekalkte gebouwen, ramen met karakteristieke luiken in Cycladische stijl en geplaveide steegjes. De meeste kolonisten in de wijk Anafiotika kwamen in de 19e eeuw van het kleine Cycladische eiland Anafi. Anafiotika betekent letterlijk „klein Anafi“, en de bouwers uit deze wijk bouwden huizen die hun oude eilandwoningen nabootsten.
Waarom wit en blauw?
De keuze om de huizen wit te „schilderen“ was bovenal praktisch. Gezinnen leefden van het land, dus was het niet meer dan logisch om te bouwen met materialen die in de natuurlijke omgeving voorhanden waren. Oorspronkelijk werden de huizen op de eilanden gebouwd met donkere stenen. Als u een wandeling maakt door de belangrijkste dorpen op Mykonos, zult u ongetwijfeld enkele huizen zien die nog steeds in deze stijl zijn gebouwd. Steen was het logische bouwmateriaal, aangezien het overal voorhanden en gratis was. Omdat de stenen echter donker waren, absorbeerden ze het licht en liep de temperatuur binnen op tot ondraaglijke hoogten. Om hun ruimtes af te koelen, beschilderden ze de stenen met witkalk – een mengsel van kalk, zout en water – wat veel goedkoper was dan verf.
Waar kwam het blauw vandaan?
Ook hier geldt weer: zuinigheid staat voorop. De blauwe kleur is afgeleid van een reinigingsmiddel dat bekendstaat als „Loulaki“ (blauw poeder). Het lijkt op talkpoeder en was in vrijwel elk gezin te vinden. De merknaam verwijst tevens naar het kleurpigment „loulaki“, dat verwant is aan indigo. Door het te mengen met kalk ontstaat de helderblauwe kleur die wij vandaag de dag kennen op de witte huizen in Griekenland. Ook dit blauw was goedkoop.
