"Antiparochi" - Het huisvestingsbeleid dat Athene veranderde

Antiparochi is bedacht als een manier om huisvesting te vinden voor de nieuwe inwoners van Athene. Antiparochi betekent vrij vertaald „wederzijdse ruil”. Het werkt als volgt: de grondeigenaar stelt een bouwperceel ter beschikking aan een projectontwikkelaar, die daarop een appartementencomplex bouwt. In ruil daarvoor ontvangt de grondeigenaar een aantal appartementen in het voltooide gebouw. Op deze manier konden projectontwikkelaars projecten realiseren zonder zwaar te hoeven investeren in de aankoop van bouwkavels. Tegenwoordig worden deze gebouwen ‘polykatoikia’ genoemd. Als u ooit in Athene bent geweest, bent u gewend aan het uitzicht op hoge, uniforme betonnen flatgebouwen met identieke balkons, die zich uitstrekken zover het oog reikt.


Volgens Panos Dragonas, hoogleraar architectuur aan de Universiteit van Patras, bestond er geen specifieke wet die deze transactie toestond. Het Griekse volk bedacht dit zelf. De regering zag de vele voordelen en greep niet in. Er werden slechts enkele beperkingen opgelegd, zoals een maximum voor de hoogte van de appartementen en een verbod op bouwen op archeologische vindplaatsen.


Het was de bedoeling van de Griekse regering om de bouw te stimuleren en zo de Griekse economie te versterken. Ook het belastingstelsel van destijds bevoordeelde nieuwbouw, omdat bij eigendomsoverdrachten (in tegenstelling tot nieuwbouw) een hoge belasting gold. Voor aannemers waren lage bouwkosten ideaal, omdat dit betekende dat zij geen grote lening nodig hadden om met de bouw te beginnen.

Door het antiparochi-systeem konden duizenden Grieken werk vinden in de bouw en geld naar hun families op het platteland sturen. Tussen 1950 en 1977, toen het polikatoikia-systeem populair was, groeide de economie elk jaar met 7,7%, alleen Japan deed het beter. Dit kwam vooral door de bouwsector. 


Sommige mensen zeggen zelfs dat het antiparochi-systeem een einde maakte aan de burgeroorlog in Griekenland, die van 1946 tot 1949 woedde. Panos Dragonas, professor architectuur aan de Universiteit van Patras, zegt dat "antiparochi de gepolariseerde samenleving van de jaren veertig heeft veranderd in een brede middenklasse". Er was dus geen reden voor conflicten tussen rijk en arm. In plaats van rijke wijken en wijken voor de lagere klasse woonde iedereen samen in dezelfde gebouwen: de polikatoikies.

Dankzij dit snelle bouwsysteem kon de stad snel groeien, maar uiteindelijk zag elke wijk er hetzelfde uit. Liefhebbers van architectuur vonden het jammer dat de neoklassieke herenhuizen plaats maakten voor een betonnen muur.

Een deel van Athene, zoals het was voordat de polikatoikies er waren, is nog steeds te zien in het centrum. De regering heeft wetten gemaakt om de neoklassieke gebouwen te beschermen die er nog staan, vooral in de wijk Plaka naast de Akropolis.


De Akropolis is natuurlijk niet beïnvloed door de hoge betonnen flatgebouwen die in de rest van de stad zijn gebouwd. De locatie van het Parthenon is vandaag de dag nog steeds even indrukwekkend, zonder polikatoikies in de buurt en met een klein bos dat het van de rest van de stad scheidt. Hoewel het een toeristisch gebied is, blijft het bijzonder mooi. Naast de Akropolis start Athene projecten voor nieuwe parken en wandelgebieden in de hele stad.

Een wijk in Athene die momenteel een transformatie ondergaat, is Akadimia Platonos, in het binnenwesten van de hoofdstad. Deze wijk was van oudsher onderontwikkeld, maar zal de nieuwe locatie worden van de Academie van Plato, een ondergronds museum dat binnenkort duizenden antieke artefacten zal huisvesten. In totaal zal het museum een oppervlakte van 13.500 vierkante meter beslaan en worden voorzien van een amfitheater, evenals aangrenzende parken en picknickplaatsen.

In 2006 werd een nieuwe belastingwet ingevoerd, waardoor de grondeigenaar verplicht werd om btw te betalen over de waarde van de appartementen die hij van de bouwer ontvangt. Dit remde uiteraard de antiparochi-overeenkomsten af en maakte ze minder populair. Tegenwoordig kopen bouwbedrijven doorgaans een bouwperceel (in plaats van het te ruilen).


De meeste mensen waren van mening dat antiparochi slecht was voor de stad en dat het de architectuur van de stad verpestte, maar dit is niet helemaal waar. Het antiparochi-systeem bood onderdak aan veel gezinnen met een laag inkomen in Griekenland, die leefden in een land zonder huisvestingsbeleid. Begin jaren negentig werden de polikatoikia in het stadscentrum ongewenst voor zowel Grieken als buitenlandse bezoekers, aangezien woningen in de buitenwijken steeds aantrekkelijker werden.

Ja, dat kan. Op Airbnb zijn er veel appartementen, studio's en flats te huur in polikatoikies uit de tijd van het antiparochi-systeem. Als je in deze gebouwen verblijft, woon je in een stukje geschiedenis van Athene.