"Antiparochi" - Het huisvestingsbeleid dat Athene veranderde

Antiparochi is bedacht om nieuwe mensen in Athene aan een woning te helpen. Antiparochi betekent zoiets als 'wederzijdse uitwisseling'. Het werkt zo: de grondbezitter geeft een stuk bouwgrond aan een bouwer, die er een flatgebouw neerzet. In ruil daarvoor krijgt de grondbezitter een paar appartementen in het gebouw. Zo kunnen bouwers projecten doen zonder veel geld uit te geven aan het kopen van grond. Tegenwoordig worden deze gebouwen 'polykatoikia' genoemd. Als je ooit in Athene bent geweest, ben je gewend aan het zicht van hoge, uniforme betonnen flatgebouwen met uniforme balkons, die zich uitstrekken zover het oog reikt.


Volgens Panos Dragonas, hoogleraar architectuur aan de Universiteit van Patras, was er geen specifieke wet die bepaalde dat deze transactie mocht plaatsvinden. Het Griekse volk bedacht het zelf. De regering zag de vele voordelen en legde geen regels op. Ze voegden alleen een paar beperkingen toe, zoals een limiet op de hoogte van de appartementen en een verbod op bouwen boven archeologische vindplaatsen.


Het idee van de Griekse regering was om de bouw te stimuleren om de Griekse economie te versterken. Het belastingstelsel van toen was ook gunstig voor nieuwe gebouwen, omdat er veel belasting moest worden betaald bij de overdracht van onroerend goed (in tegenstelling tot nieuwbouw). Voor aannemers waren lage bouwkosten ideaal, omdat ze dan geen grote lening nodig hadden om te kunnen beginnen met bouwen.

Door het antiparochi-systeem konden duizenden Grieken werk vinden in de bouw en geld naar hun families op het platteland sturen. Tussen 1950 en 1977, toen het polikatoikia-systeem populair was, groeide de economie elk jaar met 7,7%, alleen Japan deed het beter. Dit kwam vooral door de bouwsector. 


Sommige mensen zeggen zelfs dat het antiparochi-systeem een einde maakte aan de burgeroorlog in Griekenland, die van 1946 tot 1949 woedde. Panos Dragonas, professor architectuur aan de Universiteit van Patras, zegt dat "antiparochi de gepolariseerde samenleving van de jaren veertig heeft veranderd in een brede middenklasse". Er was dus geen reden voor conflicten tussen rijk en arm. In plaats van rijke wijken en wijken voor de lagere klasse woonde iedereen samen in dezelfde gebouwen: de polikatoikies.

Met zo'n snel bouwsysteem kon de stad snel groeien, maar uiteindelijk zag elke wijk er hetzelfde uit. Architectuurliefhebbers vonden het jammer dat de neoklassieke herenhuizen werden vervangen door een muur van beton.

Een deel van Athene, zoals het was voordat de polikatoikies er waren, is nog steeds te zien in het centrum. De regering heeft wetten gemaakt om de neoklassieke gebouwen te beschermen die er nog staan, vooral in de wijk Plaka naast de Akropolis.


De Akropolis is natuurlijk niet beïnvloed door de hoge betonnen flatgebouwen die in de rest van de stad zijn gebouwd. De locatie van het Parthenon is vandaag de dag nog steeds even indrukwekkend, zonder polikatoikies in de buurt en met een klein bos dat het van de rest van de stad scheidt. Hoewel het een toeristisch gebied is, blijft het bijzonder mooi. Naast de Akropolis start Athene projecten voor nieuwe parken en wandelgebieden in de hele stad.

Een deel van Athene dat aan het veranderen is, is Akadimia Platonos, in het binnenste westelijke deel van de hoofdstad. Dit gebied was vroeger niet zo ontwikkeld, maar wordt nu de nieuwe plek voor Plato's Academie, een ondergronds museum waar binnenkort duizenden oude voorwerpen te zien zullen zijn. Het museum wordt in totaal 13.500 vierkante meter groot en krijgt een amfitheater, plus aangrenzende parken en picknickplaatsen.

In 2006 kwam er een nieuwe belastingwet, waardoor de grondbezitter btw moest betalen over de waarde van de appartementen die hij van de bouwer kreeg. Dit zorgde natuurlijk voor een vertraging in de antiparochi-overeenkomsten en maakte ze minder populair. Tegenwoordig kopen bouwbedrijven meestal een bouwkavel (in plaats van deze te ruilen).


De meeste mensen dachten dat antiparochi slecht was voor de stad en dat het de architectuur van de stad verpestte, maar dat is niet helemaal waar. Het antiparochi-systeem zorgde voor een dak boven het hoofd van veel gezinnen met een laag inkomen in Griekenland, die in een land woonden zonder huisvestingsbeleid. In het begin van de jaren negentig werd de polikatoikia van het stadscentrum ongewenst voor zowel Grieken als buitenlandse bezoekers, omdat huizen in de buitenwijken aantrekkelijker werden.

Ja, dat kan. Op Airbnb zijn er veel appartementen, studio's en flats te huur in polikatoikies uit de tijd van het antiparochi-systeem. Als je in deze gebouwen verblijft, woon je in een stukje geschiedenis van Athene.