Η παραμονή της Πρωτοχρονιάς στα ελληνικά νησιά είναι κάτι πολύ περισσότερο από πυροτεχνήματα, φαγητό και σαμπάνια. Πρόκειται για μικρές οικογενειακές τελετουργίες, έθιμα αιώνων και τη ζεστή αίσθηση ότι είσαι μέρος μιας στενής κοινότητας.
Για όποιον ονειρεύεται ένα εξοχικό σπίτι ή μια νέα ζωή στην Ελλάδα, η παραμονή της Πρωτοχρονιάς είναι μια από τις μοναδικές στιγμές για να γνωρίσετε την ψυχή της νησιωτικής ζωής, όταν οι περισσότεροι τουρίστες δεν βρίσκονται εκεί και μπορείτε να ζήσετε αυθεντικές στιγμές κοινότητας με τους ντόπιους.
Όπως έχουμε αναφέρει σε ένα παλαιότερη ανάρτηση στο blog, το κόψιμο της περίφημης Βασιλόπιτας ως ειδικό ψωμί προς τιμήν του Έλληνα Άγιου Βασίλη, είναι το πιο σημαντικό έθιμο που συμβαίνει σχεδόν σε κάθε σπίτι στην Ελλάδα στην αλλαγή του χρόνου. Μέσα στο κέικ ψήνεται ένα τυχερό νόμισμα και όποιος το βρει θα έχει καλή τύχη για την επόμενη χρονιά ή μπορεί να πάρει και κάποιο δώρο. Ας εξερευνήσουμε όμως λίγο περισσότερο τις πλούσιες παραδόσεις και τις τοπικές κοινωνίες της Ελλάδας, από τα μαγευτικά νησιά της μέχρι τα μοναδικά έθιμα που γιορτάζονται την παραμονή και την Πρωτοχρονιά.
Ένα κομμάτι της διάσημης Βασιλόπιτας με το τυχερό νόμισμα μέσα
Ρόδος: Rhodes: Δώρα καλής τύχης - “Bouloustrina”
Στο νησί της Ρόδου, η Πρωτοχρονιά αρχίζει με χαμόγελα στην πόρτα. Τα παιδιά επισκέπτονται τους παππούδες, τους νονούς και τους συγγενείς τους για να παραλάβουν ένα μικρό χρηματικό δώρο που ονομάζεται “μπουλούστρινα”, το οποίο αποτελεί σύμβολο τύχης και ευημερίας για το επόμενο έτος.
Πολλές οικογένειες αφήνουν επίσης, από το προηγούμενο βράδυ, ένα ποτήρι νερό και ένα πιάτο με τρία μικρά κομμάτια μπακλαβά ή Βασιλόπιτας (πρωτοχρονιάτικο κέικ) κοντά στην εικονική γωνία του σπιτιού: ένα κομμάτι για τον Χριστό, ένα για τον Άγιο Βασίλη και ένα για τον “φτωχό”.
Είναι μια απλή χειρονομία που συνδέει την πίστη, τη γενναιοδωρία και την καθημερινή ζωή.. Επίσης, είναι μια αγαπημένη παράδοση που αιχμαλωτίζει τις καρδιές των επισκεπτών όταν περνούν την παραμονή της Πρωτοχρονιάς στο νησί.
Βραδινή θέα του Δεκεμβρίου στο λιμάνι του Μανδρακίου στη Ρόδο με το άγαλμα του ελαφιού, εκεί που στεκόταν ο Κολοσσός
Κως: Κως: Κάλαντα, φαναράκια σε σχήμα εκκλησίας & γλυκός μπακλαβάς
Στην Κω, η παραμονή της Πρωτοχρονιάς είναι γεμάτη μουσική. Ομάδες νέων περπατούν στους δρόμους κρατώντας μεγάλες, στολισμένες μακέτες εκκλησιών ή μικρά καράβια, όμορφα φωτισμένα από μέσα. Τραγουδούν το γνωστό Ελληνικά κάλαντα καθώς και τους δικούς τους τοπικούς στίχους, ευχόμενοι υγεία, ευτυχία και μια γλυκιά χρονιά.
Την Πρωτοχρονιά, όλο το νησί μυρίζει σπιτικό μπακλαβά. Οι οικογένειες ανοίγουν λεπτά φύλλα ζύμης με το χέρι, τα γεμίζουν με καβουρδισμένο σουσάμι, καρύδια ή αμύγδαλα και ψήνουν μεγάλους δίσκους για συγγενείς και καλεσμένους.
Λέρος: Λέρος: Πρώτη-Πάτημα, Σιωπηλό Νερό & ο Μαύρος Κόκορας
Στη Λέρο, το νέο έτος αρχίζει με μια τελετουργία που συνδυάζει τη φύση, την πίστη και την οικογένεια.
Μόλις αλλάξει ο χρόνος, κάποιος που περίμενε έξω από το σπίτι μπαίνει στο σπίτι κρατώντας μια κανάτα με φρέσκο νερό και μια πέτρα. Αυτό είναι το “πρώτο πόδι” του σπιτιού. Με το νερό ραντίζουν τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού, λέγοντας ευχές ώστε “τα καλά πράγματα και ο πλούτος να ρέουν σαν το νερό”. Η πέτρα συμβολίζει την υγεία και τη σταθερότητα της οικογένειας.
Στη συνέχεια, η οικογένεια σπάει ένα ρόδι στην πόρτα, πατώντας τρεις φορές μέσα και έξω, ενώ εύχεται να μπουν τα καλά πράγματα και να φύγουν τα κακά. Παραδοσιακά, νωρίς το πρωί, οι οικογένειες μαγειρεύουν επίσης έναν μαύρο κόκορα, που φυλάσσεται όλο το χρόνο για την ημέρα αυτή.
Σάμος: “Proventa” & η χαρά της καλής τύχης
Το νησί της Σάμου δίνει τη δική του μοναδική γεύση στους εορτασμούς της Πρωτοχρονιάς. Παράλληλα με τη Βασιλόπιτα, οι ντόπιες γυναίκες ετοιμάζουν την “προβέντα”, μια ειδική πιατέλα γλυκών που σκοπό έχει να αναδείξει τη δεξιοτεχνία και τη γενναιοδωρία της οικοδέσποινας. Περιλαμβάνει διάφορα γλυκά όμορφα τοποθετημένα και σερβίρεται στους καλεσμένους καθ' όλη τη διάρκεια των εορταστικών ημερών.
Κάθε νοικοκυριό εκτελεί επίσης το τελετουργικό του ροδιού, σπάζοντας τον καρπό στην είσοδο, ώστε οι σπόροι του να σκορπίσουν, συμβολίζοντας την ευημερία, την υγεία και την προστασία. Τα παιδιά που φέρνουν καλή τύχη μπαίνοντας στο σπίτι λαμβάνουν πρώτα την “μπουλιστιρίνα” τους, την τοπική εκδοχή του δώρου της Πρωτοχρονιάς. Αυτά τα μικρά έθιμα προσδίδουν ζεστασιά και νόημα στις οικογενειακές συγκεντρώσεις, ειδικά στα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια που κάνουν τη Σάμο τόσο ελκυστική για τους νέους ιδιοκτήτες σπιτιών.
Κάλαντα Μικράς Ασίας και Σάμου από τον Σύλλογο Μικρασιατών Προσφύγων Σάμου
Κατευθυνόμενοι προς τις Κυκλάδες, στο νησί της Σύρου, η παραμονή των Χριστουγέννων χαρακτηρίζεται από μια γοητευτική παράδοση. Τα μέλη του Λυκείου των Ελληνίδων, ντυμένα με την παραδοσιακή ενδυμασία του νησιού, περπατούν στους δρόμους της Ερμούπολης μεταφέροντας μια όμορφα διακοσμημένη ξύλινη βάρκα. Καθώς κάνουν το γύρο τους, τραγουδούν τα τοπικά κάλαντα της Σύρου και της Τήνου. Η βάρκα συμβολίζει το ταξίδι του κάθε ανθρώπου προς μια ανανεωμένη ζωή μετά τη γέννηση του Χριστού.
Τελευταίο αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, στην Κρήτη, οι άνθρωποι κρεμούν άγρια κρεμμύδια (αγριοκρέμμυδα) στις πόρτες την Πρωτοχρονιά, μαζί με άλλα φυτά, για καλή τύχη, ευημερία και αναγέννηση, καθώς είναι ένα ανθεκτικό φυτό που δεν χρειάζεται νερό και συμβολίζει την αντοχή του σπιτιού και της οικογένειας. Το έθιμο αυτό είναι διαδεδομένο σε πολλά μέρη της Ελλάδας (όπου ονομάζεται αγιοβασίλισσα) και η Κρήτη το διατηρεί με την ασκελετούρα, που είναι ο βολβός του φυτού, ενισχύοντας την παράδοση για μια καλή και δυνατή νέα χρονιά.
Νησιώτικες παραδόσεις & το νόημα πίσω από αυτές
Από τη μπουλούστρα της Ρόδου μέχρι την προβέντα της Σάμου και τις ροδιές της Λέρου, κάθε νησί προσφέρει τον δικό του όμορφο τρόπο για να καλωσορίσει το χρόνο. Αυτά τα έθιμα δεν είναι στημένα για τους επισκέπτες- είναι ζωντανές παραδόσεις που ενισχύουν τους οικογενειακούς δεσμούς και συνδέουν το παρελθόν με το παρόν, ενώ παράλληλα εκφράζουν τον μοναδικό χαρακτήρα του κάθε τόπου.
