Μετάβαση στο περιεχόμενο

Καλύμνος: Το νησί των σφουγγαράδων

Περιφερειακοί οδηγοί

09.06.2023

Το γραφικό νησί της Καλύμνου βρίσκεται ανάμεσα στα νησιά της Κω και της Λέρου, στα Δωδεκάνησα. Επισκέπτες από όλο τον κόσμο έρχονται για να απολαύσουν τη φυσική ομορφιά του, τα νόστιμα θαλασσινά, τα γραφικά σοκάκια και, φυσικά, τα τοπικά σφουγγάρια.

Η λιμενική πόλη της Ποθιάς είναι η πρωτεύουσα του νησιού και αποτελεί σημείο συνάντησης για τους λάτρεις της ελληνικής αρχιτεκτονικής. Είναι γεμάτη από παλιά αρχοντικά, σπίτια καπετάνιων και μικρά μονοκατοικίες του 19ου αιώνα που κάποτε αποτελούσαν τις κατοικίες –όπως θα έχετε μαντέψει– των ντόπιων σπογγαδόρων.

Ιστορικές ρίζες

Η ζωή στην Κάλυμνο ήταν πάντα συνδεδεμένη με το εμπόριο σφουγγαριών. Ακόμη και στην αρχαιότητα, ήταν γνωστή ως «το νησί των σφουγγαράδων». Τα σφουγγάρια αποτελούσαν την κύρια πηγή εισοδήματος για τους κατοίκους του νησιού, και όσοι ήταν ειδικευμένοι στο επάγγελμα αυτό ζούσαν άνετα. Σύμφωνα με την παραδοσιακή μέθοδο, ένα μικρό σκάφος έβγαινε στη θάλασσα με λίγα μέλη πληρώματος. Ένας κύλινδρος με γυάλινο πάτο κατεβαζόταν για να αναζητήσει θαλάσσια σφουγγάρια στον βυθό. Οι σπογγαδόροι είχαν ελάχιστο ή καθόλου εξοπλισμό και έφεραν ένα βάρος 15 κιλών, γνωστό ως «σκανδαλοπέτρα», το οποίο τους επέτρεπε να βυθίζονται γρήγορα στον βυθό αναζητώντας σπόγγους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι σπογγαδόροι χρησιμοποιούσαν καμάκι για την αλιεία σπόγγων, τουλάχιστον πριν αυτό αντικατασταθεί από τη σύγχρονη τεχνολογία.

Οι κίνδυνοι

Δεν ήταν ασυνήθιστο οι δύτες να αρρωσταίνουν από αυτό που ήταν γνωστό ως «νόσος των δυτών», η οποία προκαλείται από την αλλαγή της πίεσης. Τα συνεχώς μεταβαλλόμενα ρεύματα και η έλλειψη σύγχρονου εξοπλισμού έκαναν την κατάδυση επικίνδυνη. Συχνά, τα σκάφη έβγαιναν στη θάλασσα για μήνες. Οι οικογένειες συγκεντρώνονταν στο λιμάνι για να αποχαιρετήσουν τους συγγενείς τους. Πριν από την αναχώρηση, ο ιερέας του χωριού τελούσε λειτουργία για την ευλογία των νερών. Προσεύχονταν στον Άγιο Νικόλαο, τον προστάτη άγιο των δυτών, για προστασία.

Η δημοτικότητα των θαλάσσιων σφουγγαριών

Υπάρχουν χιλιάδες είδη θαλάσσιων σφουγγαριών, και τα ακόλουθα είδη είναι τα πιο συνηθισμένα που πωλούνται από το Αιγαίο Πέλαγος:

  • Σφουγγάρι κηρήθρα

  • Σφουγγάρι Ματάπας

  • Σφουγγάρι βάζο / Συριακό λεπτό σφουγγάρι

  • Σφουγγάρι «αυτιά ελέφαντα»

  • Τσιμούχα / δερμάτινο σφουγγάρι



Τα φυσικά σφουγγάρια είναι πιο πολύτιμα από τα συνθετικά σφουγγάρια που μπορείτε να αγοράσετε στο σούπερ μάρκετ, επειδή διαρκούν περισσότερο και δεν σκίζονται εύκολα. Για το μπάνιο, απορροφούν περισσότερο νερό και δεν στάζουν εύκολα. Στο παρελθόν, επιχειρηματίες έμποροι από τον Κάλυμο πωλούσαν τα ευρήματά τους σε μακρινές περιοχές, όπως η Μέση Ανατολή, η Κωνσταντινούπολη και ακόμη και η Μόσχα. Η ζήτηση για σφουγγάρια αυξήθηκε κατακόρυφα κατά τη διάρκεια της Βιομηχανικής Επανάστασης και χιλιάδες άνθρωποι συρρέουν από τα γειτονικά νησιά των Δωδεκανήσων για να ασχοληθούν είτε με την κατάδυση είτε με την επεξεργασία των σφουγγαριών.

Καινοτομίες στην κατάδυση

Οι τεχνικές κατάδυσης έχουν εξελιχθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια των αιώνων. Το 1860, μια νέα καινοτομία εισήχθη στον κόσμο της κατάδυσης, γνωστή ως «Σκαφάνδρο». Αυτή η στολή κατάδυσης κάλυπτε πλήρως το σώμα, περιλάμβανε κράνος και επέτρεπε στον δύτη να παραμείνει στον βυθό για πολύ περισσότερο χρόνο. Μια αντλία αέρα έστελνε χειροκίνητα αέρα στον δύτη μέσω ενός σωλήνα. Σήμερα, η τεχνολογία έχει προχωρήσει περαιτέρω και οι δύτες μπορούν να παραμείνουν υποβρύχια για πολύ μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. Η Κρατική Σχολή Δυτών της Καλύμνου προσφέρει επαγγελματικό κρατικό δίπλωμα και είναι η μοναδική του είδους της στη χώρα.

Μπορώ ακόμα να αγοράσω θαλάσσια σφουγγάρια στην Κάλυμνο σήμερα;

Ναι, φυσικά! Το εμπόριο δεν είναι τόσο ισχυρό όσο παλιά, επειδή μια ασθένεια εξόντωσε μεγάλο μέρος του πληθυσμού των σφουγγαριών τη δεκαετία του 1980. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν τοπικοί δύτες και εργαστήρια κατά μήκος της ακτής της Ποθιάς. Εδώ, μπορείτε να παρακολουθήσετε την παραδοσιακή διαδικασία της σφουγγαροσυλλογής. Τα τοπικά γραφεία τουρισμού, όπως το «Kalymnos Experience», προσφέρουν ομαδικά και ατομικά μαθήματα καταδύσεων. Ευκαιρίες για καταδύσεις ή συμμετοχή στην κατασκευή σφουγγαριών μπορείτε να βρείτε στην επίσημη ιστοσελίδα του Δήμου Καλύμνου.

Μπορεί επίσης να σας αρέσει